In deze reeks onderzoek ik waar we staan nu de Metaverse als hét nieuwe buzzwoord zijn intrede doet. In de eerste blog van deze reeks beschreef ik een aantal clusters van technologische ontwikkelingen en legde ik mijn ongemakkelijke ‘niet pluis’- gevoel bij de Metaverse als nieuwste ontwikkeling uit. Ik besluit dat gevoel verder te onderzoeken. Ik duik er verder in en kom erachter dat de metaverse minder ver ontwikkeld is dan ik aannam. Ik had dus, zoals ik beschreef in de tweede blog, minder gemist dan verwacht. In dit slotstuk kom ik terug op dat ‘niet pluis’-gevoel en maak ik de brug naar de praktijk van adviseurs, managers en veranderaars. Door je te verdiepen in domeinen die je eigen specialisme raken of daar misschien ogenschijnlijk ver vanaf staan, leren we beter samen te werken aan complexe vraagstukken.
De metaverse als innovatieplaygroud
Op basis van het onderzoekje dat ik deed naar de toepassingen voor de Metaverse die er nu bestaan, weet ik eerlijk gezegd nog niet waar de Metaverse een oplossing voor is. Ik zie veel ‘spelletjes’ en tools zoals Glue die zakelijk gebruik kunnen worden voor online meetings. Dat de ontwikkeling daarvan doorgaat, zeker nu we deels online blijven werken, is niet meer dan logisch. Ook in het onderwijs zijn dit soort omgevingen buitengewoon waardevol. Dat ze steeds beter worden, en meer kunnen is ook logisch. Zo’n op zichzelf staande tool heeft wel een duidelijke belofte in zich; online ervaringen leuker en makkelijker maken en tot andere interactie komen in de virtuele realiteit.
De doorgaande ontwikkeling om meer en anders online actief te zijn, privé en zakelijk, al dan niet ondersteund door hulpmiddelen zoals brillen of andere gadgets vind ik een positieve ontwikkeling.
Dé uitdaging van de Metaverse is om fysieke sensaties ook virtueel te kunnen beleven. David Chalmers[1] heeft het daarbij ook over eten, drinken en seks. Op dat vlak wordt volop geëxperimenteerd met nieuwe mogelijkheden. Zoals onderstaande gadget, ik noem het maar even ‘manipuleervingers’, waarmee je objecten uit je beeldscherm “op kunt pakken”. Online kwam er echter veel kritiek op.
Ik ben het met de criticasters eens dat je ook met behulp van deze ‘manipuleervingers’ nog steeds niet het materiaal of het gewicht van de schoen voelt. Maar ik zie dit als een stap, de rest komt. Sindsdien zag ik nog twee andere opties: een full-body VR-pak (Somnium en Teslasuit) dat gebruikers in staat stelt avatars aan te raken en een apparaat dat je de velden rond objecten laat voelen.
Anna Lisa Liedtke ontwerpt digitale mode[2] en benadrukt dat ze juist niet wil repliceren wat er in de fysieke wereld mogelijk is. Dat stelt haar voor ontwerp- en technologische uitdagingen, waarvan ik denk of hoop dat die uiteindelijk de samenleving verder helpen. Innoveren en experimenteren in het ene domein kan zeer betekenisvol blijken voor een ander domein.
Een geïntegreerd concept als ideaal?
De Metaverse als geïntegreerd concept… daarvan weet ik nog niet waar dat een oplossing voor is. Dat al die tools en omgevingen naadloos verbonden zouden moeten zijn met andere omgevingen en je je identiteit meeneemt van de ene omgeving naar de andere… Nou, dat lijkt mij niet fijn. Ik ben geen online spelletjes speler maar ik kan me zo voorstellen dat het heerlijk is om in een spelomgeving een bepaalde avatar te hebben die helemaal niet op je lijkt en juist te experimenteren met alternatieve versies van jezelf. In een zakelijke omgeving lijkt me dat niet handig.
Op dit moment bestaat Dé Metaverse nog niet. Maar dat weerhoudt de meeste bedrijven niet. De oplossing is dat je als organisatie je eigen Metaverse kunt laten bouwen! Iets dat bijdraagt aan de verdere versnippering van de Metaverse.
De integratie is dan ook nog wel een vergezicht. Die leuke online kleding van Anne Lisa of anderen kan je op dit moment helemaal niet meenemen van omgeving naar omgeving.
Deze maand hebben 33 bedrijven dan ook het Metaverse Standards Forum opgericht om “interoperabiliteitsstandaarden” te ontwikkelen waar iedereen gebruik van kan maken. Een stap in de goede richting zolang er geen dominante marktpartijen komen die het anders/zelf doen. Dat roept natuurlijk ook de vraag op: van wie is de Metaverse? Of zoals het World Economic Forum zich afvraagt: Who will govern the Metaverse? Een grote en belangrijke vraag hebben we inmiddels met schade en schande geleerd want de Metaverse governance is een veelzijdige uitdaging waarbij rekening moet worden gehouden met interoperabiliteit, privacy, veiligheid en beveiliging.
Ook de metaverse kan dystopisch worden of niet, dat hangt af van de wijze van organiseren en inrichten. Op dit moment leven daar nog vooral veel vragen. Moet het een gereguleerde industrie worden? Of juist niet? Wat kan er gedaan worden door middel van goed ontwerp? Wat werkt beter gecentraliseerde of gedecentraliseerde Metaverse-platforms? Sommige geloven sterk in de kracht van DAO’s ( Decentralised Autonomous Organisations), anderen denken dat die juist bijdragen aan meer bubbels en uitsluiting. Het World Economic Forum gaat er een denktank over op zetten die in juli aan de slag gaat.
De belofte van de metaverse?
Digitale transformatie is, volgens de terminologie van Rik Maes; ‘niet meer of beter maar anders’. In deze typering lijkt de nadruk op de belofte van de metaverse niet op ‘anders’ te liggen, maar ligt de nadruk erg op ‘meer’. En dan vooral meer omzet. McKinsey kopt ‘de Metaverse is een multi-trillion dollar business opportunity’[3].
Ik zie ook dat de FOMO-knop enorm wordt aangezet. In talloze marketingartikelen worden bedrijven opgeroepen om NU voor het te laat is actief te worden in dé Metaverse. Het zijn vooral de retailers die actief zijn met hun online winkels om te bouwen tot Metaverse-ervaringen. Heineken lanceerde zijn nieuwe bier in Decentraland. Een onthulling met een knipoog zeggen ze zelf, want van bier kan je alleen in het echte leven genieten.
Wat zorgde voor mijn ‘niet pluis’-gevoel?
1. Dat gevoel werd door twee observaties geactiveerd.Het ontbreken van een wervend verhaal rondom de Metaverse als geïntegreerd concept over zijn belofte; wat is de ‘gain’, en voor welke ‘pain’?
Ik zag het niet, en zie het nu nog steeds niet. En dat is toch wel een relevant kenmerk van de introductie van nieuwe technologie. Dat er een verhaal is. Anno nu zijn we deels niet blij met de rol van Facebook, Google en andere spelers in de informatiesamenleving, maar de oorspronkelijk intentie van de grondleggers van het internet en een aantal platformen was een positieve: mensen activeren en informatie democratiseren. Het is anders uitgepakt. En tegenwoordig zijn we kritischer op het ‘kraken’ van de verhalen waarmee nieuwe technologie gepresenteerd wordt. Bij de Metaverse is het een beetje onduidelijk welke machten en krachten aan het werk zijn. In elk geval Facebook, dat zijn naam niet voor niets veranderde naar Meta om ook op deze wijze de Metaverse te claimen.
Wat ik wel zie is dat de komende jaren de scheiding tussen de fysiek en virtuele realiteit verder af zal nemen en ons meer in onze behoeftes zal voorzien, zowel zakelijk als privé. Maar vooralsnog kunnen we niet emigreren naar de virtuele realiteit.
Ik ben dan ook benieuwd naar nieuwe producten en diensten die zullen gaan ontstaan. Zo zag ik een startup die een manier ontwikkelt om mensen na hun dood ‘levensecht’ te laten doorleven in de Metaverse. Zo levensecht dat je niet doorhebt dat het AI is. In een van de black Mirror afleveringen (getiteld: ‘Be right back’) zien we iets soortgelijks, niet in de Metaverse maar in de fysieke realiteit, een zo natuurgetrouwe AI-kopierobot dat hij de gestorven vriend vervangt. Hij belandt echter op zolder!
2. In plaats van een mooi verhaal en een wervende belofte stuitte ik overal op informatie over hoe je rijk kunt worden in de Metaverse, land kunt kopen, NFT’s kunt verhandelen.
En dan bleek het om enorme bedragen te gaan. Ik begrijp dat er in games ‘attributen’ te koop zijn. Dat is deel van het businessmodel van de game. Maar dat een virtuele Gucci-tas meer kost dan de duurste echte, en dat je er dan niet eens de stad mee in kunt? Dus nog voordat de Metaverse echt bestaat, is het al een wereld van de haves en de have nots. Met zo op het eerste gezicht nog wel een grotere scheiding dan in de echte wereld.
Want op dat lapje grond dat je koopt voor een enorm bedrag, kan je een huis bouwen. Maar dat lost de woningnood hier en nu niet op. En daarmee gaat het dus vooral om het speculeren op dat dat land meer waard wordt. Dan gaat er dus heel veel virtueel geld om in een virtuele wereld. Dat roept de volgende vraag op: is dat erg?
Eerlijk gezegd vind ik dat wel beangstigend. Het activeert een ‘knop’ in de samenleving; namelijk die van zo snel mogelijk met zo min mogelijk inspanning zo rijk mogelijk worden, die volgens mij niet helpend is in het creëren van een duurzame en inclusieve wereld. Ten tijde van de financiële crisis kreeg ik mijn hoofd niet om de uitspraak; “dat de financiële crisis nu de echte economie raakte” heen. Het is niet erg als mensen die toch al niet wisten wat ze met hun geld moeten doen, geld verliezen maar ontwikkelingen als deze trekken ook mensen aan die die speelruimte niet hebben. NTF’s en crypto schijnen erg in trek te zijn bij jongeren.
Maar misschien loopt het zo’n vaart niet. Onderstaand artikel rept van maar liefst 92% minder crypto transacties dan vorig jaar zelfde maand. En onlangs gaf Arjan Lubach dat hij helemaal klaar is met crypto. En zoals we weten is hij ook een grote influencer. Het is zeker geen oorzakelijk verband, maar de meeste crypto valuta zijn de laatste weken enorm gedaald.
Maar beide bronnen geven ook slechts ‘de dagkoers’ weer. We kennen natuurlijk de technologiecycli, waarin (veelbelovende) ontwikkelingen instromen en vervolgens uit beeld verdwijnen om enkele jaren later stevig terug te komen. Daarna zijn ze vaak niet meer weg te denken. Dat gebeurde bijvoorbeeld met de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, die nu bestaat en overal onder de noemer AI (artificial intelligence) aanwezig is.
De zonnige kant?
Als je je verdiept in ontwikkelingen in de Metaverse en gerelateerde technologie zie ik echter ook drie positieve ontwikkelingen.
1. De doorgaande ontwikkeling van tools en technologie die wel met een duidelijke focus op toepassing ervan geïntroduceerd worden.
Ondanks of dankzij de Metaverse? Ik denk dat een aantal tools en technologieën een graantje mee proberen te pikken van het buzzwoord. Het feit dat er zoiets lijkt te zijn/komen als de Metaverse werkt als “de eerste man op de maan” voor dit tijdsgewricht. En net als bij de uitvindingen vóór de eerste man op de maan zagen we het ‘nut’ daarvan ook niet direct!
2. Er ontstaan nieuwe beroepen. In het Mediapark komt er zelfs een speciaal MBO gericht op deze ontwikkelingen.
Het mooie daarvan vind ik dat ze brede vraagstukken gaan omarmen, ook uitdagingen in stedelijke vernieuwing bijvoorbeeld, en dat ze zich niet verbinden aan de grote Tech-spelers. Dat in tegenstelling tot Meta zelf die in Frankrijk een academie opent, met een gratis opleiding van een jaar voor 80 deelnemers. Maar waar betalen ze die deelnemers mee? Het feit dat er nu al, misschien in de ogen van anderen nu pas, nieuwe beroepsopleidingen komen is, denk ik ook zinvol voor bedrijven en organisaties waar Tech-kennis en kennis en ervaring met marcom-modellen altijd lastig te vinden is. Hoeveel mensen moesten er begin jaren ‘90 niet met spoed omgeschoold worden voor ICT-functies?
3. Ook het Metaverse-festival dat deze zomer in Amsterdam georganiseerd is, vind ik een positieve ontwikkeling.
Naast technologie heeft het ook vooral een culturele insteek. Festivals zijn mooie gelegenheden om op een laagdrempelige manier kennis te maken met technologische ontwikkelingen. De initiatiefnemers willen ook dat Europa niet achterop raakt op het gebied van de Metaverse. Ook dat steun ik. We hebben allemaal gezien wat er gebeurt als wetgevers geen verstand hebben van technologie, we ons allemaal te weinig bewust zijn van de ‘valuta’ waarmee we het gebruik van tools en apps betalen en we privacy en cyberrisico’s naast ons neerleggen.
Conclusie
Ik had minder gemist van de Metaverse dan ik dacht. De ontwikkeling staat wat mij betreft echt minder ver dan je op basis van de buzz zou verwachten. Die ene grote verbonden wereld is voor mij ook niet direct een aanlokkelijk perspectief. Maar de ontwikkelingen gaan door. En het is denk ik goed als we dat allemaal volgen en daarmee proberen tijdig invloed uit te oefenen op de technologiegiganten. Wat dat betreft ligt er ook hier weer een belangrijke taak voor de nationale en Europese overheid ten aanzien van het stellen en bewaken van grenzen. Gelukkig hebben we daar de laatste jaren flink vorderingen mee gemaakt hier in Europa. Het zijn ontwikkelingen die we niet aan de vrije markt moeten overlaten.
Maar de politiek kan het ook niet alleen. Die heeft ons nodig. Het is goed als we als adviseurs, veranderaars en managers in staat zijn om kritisch naar trends, ontwikkelingen en technologie te kijken om zorgvuldig afwegingen te maken over nut en noodzaak en er wat van vinden om het doorgaande gesprek met elkaar aan te kunnen blijven gaan. Zowel om hypesituaties en ‘wij doen het omdat de buren het ook doen’ te voorkomen maar ook om mooie ontwikkelingen een kans te geven.
Over de mooie/kansrijke ontwikkelingen sprak ik met Ite Smit, een van de leden van het Nederlands Blockchain Collectief. Een collectief waar veel kunstenaars deel van uitmaken die gebruikmakend van Web03, de combinatie van blockchain, muntjes/wallets, NTF’s en virtuele communicatie en interactieplatformen, experimenteren met nieuwe businessmodellen en vormen van organiseren in een community, niet met als doel om meer en meer te verdienen ten koste van anderen, maar juist om bij te dragen aan inclusiever en rechtvaardiger leven.
Mij heeft dit kleine onderzoekje en de experimentjes die ik deed (met alle beperkingen van dien, het is vooral gebaseerd op online onderzoek met diverse zoekstrategieën, en grote kans dat ik zaken gemist heb) in elk geval weer veel gebracht. Het Web03-spoor en wat dat voor organisaties en hun communities gaat betekenen pak ik zeker nog op.
Durf te (onder)zoeken
In de eerste blog schreef ik bij mijn (misschien best voorbarige) oordeel dat dat best gewaagd was voor een niet-techneut en een niet-econoom. Daar zit denk ik een belangrijk punt dat ik herken bij collega-professionals. De wereld vraagt om specialisten, maar dat ontslaat je ondanks je eigen specialisme niet van de verantwoordelijkheid om je ook over een breed terrein als generalist op te stellen. Vooral ook op andere thema’s dan de traditionele organisatie- en bedrijfskundige die vroeger altijd in het zogenaamde T-profiel aan de orde waren. Dat doe je door je in thema’s, vakgebieden en ontwikkelingen te verdiepen die je eigen specialisme raken of daar misschien ogenschijnlijk ver vanaf staan. Dat is ook de enige manier waarop we als professionals met elkaar aan complexe vraagstukken kunnen werken, elkaars domeinen een beetje snappen, om op basis daarvan met elkaar in gesprek te kunnen gaan en te kunnen samenwerken.
In Advanced Consulting and Change en De Nieuwe Adviseur kan je werken aan de ontwikkeling van capabilities om je onderzoekende houding en vaardigheden te versterken en zo je vak leuker te maken en je eigen specialisme en domein te verbreden en verdiepen. In de onze nieuwe excursie naar de Dutch Design Week kan je je onderdompelen in een breed veld van nieuwe trends en ontwikkelingen en onderzoeken wat die voor jou en jouw vraagstukken en klanten kunnen betekenen.
Ontdek Advanced Consulting & Change
Ontdek De Nieuwe Adviseur
Ontdek Excursie Dutch Design Week (Nieuw!)
[1] Filosoof David Chalmers neemt het in zijn nieuwe boek Reality+ op voor virtual reality (NRC 17 juni)
[2] Nrc 3 maart
[3] McKinsey report dat ze presenteerden op de WEF Annual Meeting 2022
In deze reeks onderzoek ik waar we staan nu de Metaverse als hét nieuwe buzzwoord zijn intrede doet. In de eerste blog van deze reeks beschreef ik een aantal clusters van technologische ontwikkelingen en legde ik mijn ongemakkelijke ‘niet pluis’- gevoel bij de Metaverse als nieuwste ontwikkeling uit. Ik besluit dat gevoel verder te onderzoeken. Ik duik er verder in en kom erachter dat de metaverse minder ver ontwikkeld is dan ik aannam. Ik had dus, zoals ik beschreef in de tweede blog, minder gemist dan verwacht. In dit slotstuk kom ik terug op dat ‘niet pluis’-gevoel en maak ik de brug naar de praktijk van adviseurs, managers en veranderaars. Door je te verdiepen in domeinen die je eigen specialisme raken of daar misschien ogenschijnlijk ver vanaf staan, leren we beter samen te werken aan complexe vraagstukken.
De metaverse als innovatieplaygroud
Op basis van het onderzoekje dat ik deed naar de toepassingen voor de Metaverse die er nu bestaan, weet ik eerlijk gezegd nog niet waar de Metaverse een oplossing voor is. Ik zie veel ‘spelletjes’ en tools zoals Glue die zakelijk gebruik kunnen worden voor online meetings. Dat de ontwikkeling daarvan doorgaat, zeker nu we deels online blijven werken, is niet meer dan logisch. Ook in het onderwijs zijn dit soort omgevingen buitengewoon waardevol. Dat ze steeds beter worden, en meer kunnen is ook logisch. Zo’n op zichzelf staande tool heeft wel een duidelijke belofte in zich; online ervaringen leuker en makkelijker maken en tot andere interactie komen in de virtuele realiteit.
De doorgaande ontwikkeling om meer en anders online actief te zijn, privé en zakelijk, al dan niet ondersteund door hulpmiddelen zoals brillen of andere gadgets vind ik een positieve ontwikkeling.
Dé uitdaging van de Metaverse is om fysieke sensaties ook virtueel te kunnen beleven. David Chalmers[1] heeft het daarbij ook over eten, drinken en seks. Op dat vlak wordt volop geëxperimenteerd met nieuwe mogelijkheden. Zoals onderstaande gadget, ik noem het maar even ‘manipuleervingers’, waarmee je objecten uit je beeldscherm “op kunt pakken”. Online kwam er echter veel kritiek op.
Ik ben het met de criticasters eens dat je ook met behulp van deze ‘manipuleervingers’ nog steeds niet het materiaal of het gewicht van de schoen voelt. Maar ik zie dit als een stap, de rest komt. Sindsdien zag ik nog twee andere opties: een full-body VR-pak (Somnium en Teslasuit) dat gebruikers in staat stelt avatars aan te raken en een apparaat dat je de velden rond objecten laat voelen.
Anna Lisa Liedtke ontwerpt digitale mode[2] en benadrukt dat ze juist niet wil repliceren wat er in de fysieke wereld mogelijk is. Dat stelt haar voor ontwerp- en technologische uitdagingen, waarvan ik denk of hoop dat die uiteindelijk de samenleving verder helpen. Innoveren en experimenteren in het ene domein kan zeer betekenisvol blijken voor een ander domein.
Een geïntegreerd concept als ideaal?
De Metaverse als geïntegreerd concept… daarvan weet ik nog niet waar dat een oplossing voor is. Dat al die tools en omgevingen naadloos verbonden zouden moeten zijn met andere omgevingen en je je identiteit meeneemt van de ene omgeving naar de andere… Nou, dat lijkt mij niet fijn. Ik ben geen online spelletjes speler maar ik kan me zo voorstellen dat het heerlijk is om in een spelomgeving een bepaalde avatar te hebben die helemaal niet op je lijkt en juist te experimenteren met alternatieve versies van jezelf. In een zakelijke omgeving lijkt me dat niet handig.
Op dit moment bestaat Dé Metaverse nog niet. Maar dat weerhoudt de meeste bedrijven niet. De oplossing is dat je als organisatie je eigen Metaverse kunt laten bouwen! Iets dat bijdraagt aan de verdere versnippering van de Metaverse.
De integratie is dan ook nog wel een vergezicht. Die leuke online kleding van Anne Lisa of anderen kan je op dit moment helemaal niet meenemen van omgeving naar omgeving.
Deze maand hebben 33 bedrijven dan ook het Metaverse Standards Forum opgericht om “interoperabiliteitsstandaarden” te ontwikkelen waar iedereen gebruik van kan maken. Een stap in de goede richting zolang er geen dominante marktpartijen komen die het anders/zelf doen. Dat roept natuurlijk ook de vraag op: van wie is de Metaverse? Of zoals het World Economic Forum zich afvraagt: Who will govern the Metaverse? Een grote en belangrijke vraag hebben we inmiddels met schade en schande geleerd want de Metaverse governance is een veelzijdige uitdaging waarbij rekening moet worden gehouden met interoperabiliteit, privacy, veiligheid en beveiliging.
Ook de metaverse kan dystopisch worden of niet, dat hangt af van de wijze van organiseren en inrichten. Op dit moment leven daar nog vooral veel vragen. Moet het een gereguleerde industrie worden? Of juist niet? Wat kan er gedaan worden door middel van goed ontwerp? Wat werkt beter gecentraliseerde of gedecentraliseerde Metaverse-platforms? Sommige geloven sterk in de kracht van DAO’s ( Decentralised Autonomous Organisations), anderen denken dat die juist bijdragen aan meer bubbels en uitsluiting. Het World Economic Forum gaat er een denktank over op zetten die in juli aan de slag gaat.
De belofte van de metaverse?
Digitale transformatie is, volgens de terminologie van Rik Maes; ‘niet meer of beter maar anders’. In deze typering lijkt de nadruk op de belofte van de metaverse niet op ‘anders’ te liggen, maar ligt de nadruk erg op ‘meer’. En dan vooral meer omzet. McKinsey kopt ‘de Metaverse is een multi-trillion dollar business opportunity’[3].
Ik zie ook dat de FOMO-knop enorm wordt aangezet. In talloze marketingartikelen worden bedrijven opgeroepen om NU voor het te laat is actief te worden in dé Metaverse. Het zijn vooral de retailers die actief zijn met hun online winkels om te bouwen tot Metaverse-ervaringen. Heineken lanceerde zijn nieuwe bier in Decentraland. Een onthulling met een knipoog zeggen ze zelf, want van bier kan je alleen in het echte leven genieten.
Wat zorgde voor mijn ‘niet pluis’-gevoel?
1. Dat gevoel werd door twee observaties geactiveerd.Het ontbreken van een wervend verhaal rondom de Metaverse als geïntegreerd concept over zijn belofte; wat is de ‘gain’, en voor welke ‘pain’?
Ik zag het niet, en zie het nu nog steeds niet. En dat is toch wel een relevant kenmerk van de introductie van nieuwe technologie. Dat er een verhaal is. Anno nu zijn we deels niet blij met de rol van Facebook, Google en andere spelers in de informatiesamenleving, maar de oorspronkelijk intentie van de grondleggers van het internet en een aantal platformen was een positieve: mensen activeren en informatie democratiseren. Het is anders uitgepakt. En tegenwoordig zijn we kritischer op het ‘kraken’ van de verhalen waarmee nieuwe technologie gepresenteerd wordt. Bij de Metaverse is het een beetje onduidelijk welke machten en krachten aan het werk zijn. In elk geval Facebook, dat zijn naam niet voor niets veranderde naar Meta om ook op deze wijze de Metaverse te claimen.
Wat ik wel zie is dat de komende jaren de scheiding tussen de fysiek en virtuele realiteit verder af zal nemen en ons meer in onze behoeftes zal voorzien, zowel zakelijk als privé. Maar vooralsnog kunnen we niet emigreren naar de virtuele realiteit.
Ik ben dan ook benieuwd naar nieuwe producten en diensten die zullen gaan ontstaan. Zo zag ik een startup die een manier ontwikkelt om mensen na hun dood ‘levensecht’ te laten doorleven in de Metaverse. Zo levensecht dat je niet doorhebt dat het AI is. In een van de black Mirror afleveringen (getiteld: ‘Be right back’) zien we iets soortgelijks, niet in de Metaverse maar in de fysieke realiteit, een zo natuurgetrouwe AI-kopierobot dat hij de gestorven vriend vervangt. Hij belandt echter op zolder!
2. In plaats van een mooi verhaal en een wervende belofte stuitte ik overal op informatie over hoe je rijk kunt worden in de Metaverse, land kunt kopen, NFT’s kunt verhandelen.
En dan bleek het om enorme bedragen te gaan. Ik begrijp dat er in games ‘attributen’ te koop zijn. Dat is deel van het businessmodel van de game. Maar dat een virtuele Gucci-tas meer kost dan de duurste echte, en dat je er dan niet eens de stad mee in kunt? Dus nog voordat de Metaverse echt bestaat, is het al een wereld van de haves en de have nots. Met zo op het eerste gezicht nog wel een grotere scheiding dan in de echte wereld.
Want op dat lapje grond dat je koopt voor een enorm bedrag, kan je een huis bouwen. Maar dat lost de woningnood hier en nu niet op. En daarmee gaat het dus vooral om het speculeren op dat dat land meer waard wordt. Dan gaat er dus heel veel virtueel geld om in een virtuele wereld. Dat roept de volgende vraag op: is dat erg?
Eerlijk gezegd vind ik dat wel beangstigend. Het activeert een ‘knop’ in de samenleving; namelijk die van zo snel mogelijk met zo min mogelijk inspanning zo rijk mogelijk worden, die volgens mij niet helpend is in het creëren van een duurzame en inclusieve wereld. Ten tijde van de financiële crisis kreeg ik mijn hoofd niet om de uitspraak; “dat de financiële crisis nu de echte economie raakte” heen. Het is niet erg als mensen die toch al niet wisten wat ze met hun geld moeten doen, geld verliezen maar ontwikkelingen als deze trekken ook mensen aan die die speelruimte niet hebben. NTF’s en crypto schijnen erg in trek te zijn bij jongeren.
Maar misschien loopt het zo’n vaart niet. Onderstaand artikel rept van maar liefst 92% minder crypto transacties dan vorig jaar zelfde maand. En onlangs gaf Arjan Lubach dat hij helemaal klaar is met crypto. En zoals we weten is hij ook een grote influencer. Het is zeker geen oorzakelijk verband, maar de meeste crypto valuta zijn de laatste weken enorm gedaald.
Maar beide bronnen geven ook slechts ‘de dagkoers’ weer. We kennen natuurlijk de technologiecycli, waarin (veelbelovende) ontwikkelingen instromen en vervolgens uit beeld verdwijnen om enkele jaren later stevig terug te komen. Daarna zijn ze vaak niet meer weg te denken. Dat gebeurde bijvoorbeeld met de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, die nu bestaat en overal onder de noemer AI (artificial intelligence) aanwezig is.
De zonnige kant?
Als je je verdiept in ontwikkelingen in de Metaverse en gerelateerde technologie zie ik echter ook drie positieve ontwikkelingen.
1. De doorgaande ontwikkeling van tools en technologie die wel met een duidelijke focus op toepassing ervan geïntroduceerd worden.
Ondanks of dankzij de Metaverse? Ik denk dat een aantal tools en technologieën een graantje mee proberen te pikken van het buzzwoord. Het feit dat er zoiets lijkt te zijn/komen als de Metaverse werkt als “de eerste man op de maan” voor dit tijdsgewricht. En net als bij de uitvindingen vóór de eerste man op de maan zagen we het ‘nut’ daarvan ook niet direct!
2. Er ontstaan nieuwe beroepen. In het Mediapark komt er zelfs een speciaal MBO gericht op deze ontwikkelingen.
Het mooie daarvan vind ik dat ze brede vraagstukken gaan omarmen, ook uitdagingen in stedelijke vernieuwing bijvoorbeeld, en dat ze zich niet verbinden aan de grote Tech-spelers. Dat in tegenstelling tot Meta zelf die in Frankrijk een academie opent, met een gratis opleiding van een jaar voor 80 deelnemers. Maar waar betalen ze die deelnemers mee? Het feit dat er nu al, misschien in de ogen van anderen nu pas, nieuwe beroepsopleidingen komen is, denk ik ook zinvol voor bedrijven en organisaties waar Tech-kennis en kennis en ervaring met marcom-modellen altijd lastig te vinden is. Hoeveel mensen moesten er begin jaren ‘90 niet met spoed omgeschoold worden voor ICT-functies?
3. Ook het Metaverse-festival dat deze zomer in Amsterdam georganiseerd is, vind ik een positieve ontwikkeling.
Naast technologie heeft het ook vooral een culturele insteek. Festivals zijn mooie gelegenheden om op een laagdrempelige manier kennis te maken met technologische ontwikkelingen. De initiatiefnemers willen ook dat Europa niet achterop raakt op het gebied van de Metaverse. Ook dat steun ik. We hebben allemaal gezien wat er gebeurt als wetgevers geen verstand hebben van technologie, we ons allemaal te weinig bewust zijn van de ‘valuta’ waarmee we het gebruik van tools en apps betalen en we privacy en cyberrisico’s naast ons neerleggen.
Conclusie
Ik had minder gemist van de Metaverse dan ik dacht. De ontwikkeling staat wat mij betreft echt minder ver dan je op basis van de buzz zou verwachten. Die ene grote verbonden wereld is voor mij ook niet direct een aanlokkelijk perspectief. Maar de ontwikkelingen gaan door. En het is denk ik goed als we dat allemaal volgen en daarmee proberen tijdig invloed uit te oefenen op de technologiegiganten. Wat dat betreft ligt er ook hier weer een belangrijke taak voor de nationale en Europese overheid ten aanzien van het stellen en bewaken van grenzen. Gelukkig hebben we daar de laatste jaren flink vorderingen mee gemaakt hier in Europa. Het zijn ontwikkelingen die we niet aan de vrije markt moeten overlaten.
Maar de politiek kan het ook niet alleen. Die heeft ons nodig. Het is goed als we als adviseurs, veranderaars en managers in staat zijn om kritisch naar trends, ontwikkelingen en technologie te kijken om zorgvuldig afwegingen te maken over nut en noodzaak en er wat van vinden om het doorgaande gesprek met elkaar aan te kunnen blijven gaan. Zowel om hypesituaties en ‘wij doen het omdat de buren het ook doen’ te voorkomen maar ook om mooie ontwikkelingen een kans te geven.
Over de mooie/kansrijke ontwikkelingen sprak ik met Ite Smit, een van de leden van het Nederlands Blockchain Collectief. Een collectief waar veel kunstenaars deel van uitmaken die gebruikmakend van Web03, de combinatie van blockchain, muntjes/wallets, NTF’s en virtuele communicatie en interactieplatformen, experimenteren met nieuwe businessmodellen en vormen van organiseren in een community, niet met als doel om meer en meer te verdienen ten koste van anderen, maar juist om bij te dragen aan inclusiever en rechtvaardiger leven.
Mij heeft dit kleine onderzoekje en de experimentjes die ik deed (met alle beperkingen van dien, het is vooral gebaseerd op online onderzoek met diverse zoekstrategieën, en grote kans dat ik zaken gemist heb) in elk geval weer veel gebracht. Het Web03-spoor en wat dat voor organisaties en hun communities gaat betekenen pak ik zeker nog op.
Durf te (onder)zoeken
In de eerste blog schreef ik bij mijn (misschien best voorbarige) oordeel dat dat best gewaagd was voor een niet-techneut en een niet-econoom. Daar zit denk ik een belangrijk punt dat ik herken bij collega-professionals. De wereld vraagt om specialisten, maar dat ontslaat je ondanks je eigen specialisme niet van de verantwoordelijkheid om je ook over een breed terrein als generalist op te stellen. Vooral ook op andere thema’s dan de traditionele organisatie- en bedrijfskundige die vroeger altijd in het zogenaamde T-profiel aan de orde waren. Dat doe je door je in thema’s, vakgebieden en ontwikkelingen te verdiepen die je eigen specialisme raken of daar misschien ogenschijnlijk ver vanaf staan. Dat is ook de enige manier waarop we als professionals met elkaar aan complexe vraagstukken kunnen werken, elkaars domeinen een beetje snappen, om op basis daarvan met elkaar in gesprek te kunnen gaan en te kunnen samenwerken.
In Advanced Consulting and Change en De Nieuwe Adviseur kan je werken aan de ontwikkeling van capabilities om je onderzoekende houding en vaardigheden te versterken en zo je vak leuker te maken en je eigen specialisme en domein te verbreden en verdiepen. In de onze nieuwe excursie naar de Dutch Design Week kan je je onderdompelen in een breed veld van nieuwe trends en ontwikkelingen en onderzoeken wat die voor jou en jouw vraagstukken en klanten kunnen betekenen.
Ontdek Advanced Consulting & Change
Ontdek De Nieuwe Adviseur
Ontdek Excursie Dutch Design Week (Nieuw!)
[1] Filosoof David Chalmers neemt het in zijn nieuwe boek Reality+ op voor virtual reality (NRC 17 juni)
[2] Nrc 3 maart
[3] McKinsey report dat ze presenteerden op de WEF Annual Meeting 2022