In ‘De Smaakmakers van Sioo’ geven we de vele partners en docenten uit ons netwerk een gezicht door hen het hemd van het lijf te vragen over hun kennis, ervaring, inspiratiebronnen én band met Sioo. Dit keer spreken we met Brechtje Kessener die al 24 jaar met Sioo verbonden is. Hoog tijd dus voor een moment van reflectie.
Hoewel Brechtje’s wieg in Amsterdam stond, verhuisde het gezin al snel naar het Noord-Brabantse Helmond, waar Brechtje opgroeide en als kind haar eerste puzzels in elkaar zette. En dat blijft ze haar hele verdere leven doen, en hoe complexer de uitdaging, hoe leuker ze het vindt.
Koffiezetapparaten zijn saai
Omdat Brechtje houdt van uitdagingen en het leuk vindt om iets te creëren, koos ze voor een studie Industrieel Ontwerpen aan de TU in Delft. Maar tijdens die studie merkte ze dat ze niet zo geïnteresseerd was in ‘dingen’. “Toen we de opdracht kregen om een koffiezetapparaat te ontwerpen, was mijn eerste gedachte: Maar daar zijn er al tienduizend van! Waarom nog eentje? Ik vond mensen interessanter dan de spullenboel. Ik wilde liever aan de slag met de vraag wat een organisatie nodig heeft om zo’n koffiezetapparaat te kunnen maken dan met het koffiezetapparaat zelf.”
Brechtje maakte haar studie wel af, mede dankzij de mogelijkheid van haar afstudeerbegeleider zich te mogen richten op het proces in de organisatie, wat later innovatiemanagement is gaan heten. Na het behalen van haar diploma ging ze aan de slag bij Philips Consumer Electronics als productmanager in de New Business Group. “Ik was pas de vierde werknemer in die gloednieuwe afdeling, die een nieuwe product/dienstcombinatie in de markt wilde zetten. Naast het ontwikkelen van de product/dienst combinatie was ook veel aandacht nodig voor het ontwikkelen en groeien van de organisatie zelf. Ook hier merkte Brechtje dat ze het vormgeven van de organisatie leuker vond dan het ontwerpen van tastbare objecten. Toen Philips besliste om de afdeling op te doeken wegens andere prioriteiten, moest Brechtje beslissen of ze wilde aanblijven als productmanager of een andere richting uit wilde. Die keuze was snel gemaakt.
Organisatiepuzzels zijn boeiend
“Begin jaren negentig ben ik dus op zoek gegaan naar werk als organisatieadviseur, omdat ik uit dat soort puzzelwerk toch echt de meeste voldoening haalde. Ik heb toen eerst bij twee kleine adviesbureaus gewerkt, waar ik een gevarieerd klantenbestand adviseerde bij hun beleidsontwikkeling, innovatietrajecten en organisatieverandering. Dat was best wel spannend. In die tijd heb ik zelf bij Sioo een opleiding gevolgd. Want als techneut kon ik wel wat extra kennis gebruiken over hoe mensen leren en organisaties veranderen. Die opleiding heeft toen veel indruk op me gemaakt. Dus toen ik enige tijd later een vacature zag om bij Sioo te gaan werken, heb ik geen moment geaarzeld. Ik vond het de ideale plek om te leren over het leren van mensen en het veranderen van organisaties.
Een kwarteeuw verbonden aan Sioo
In 2001 ging Brechtje dus aan de slag bij Sioo, en tot vandaag is die verbondenheid gebleven. Van 2001 tot 2014 was ze bij Sioo in vaste dienst, en vervulde ze allerlei verschillende rollen als projectmanager, leermanager, programmamanager, intervisiebegeleider en docent. De laatste jaren is ze vooral actief als docent en leerbegeleider in de Sioo Winter/Summerschool Systeemdenken in de praktijk en in de Sioo Workshop Organisatiekunde 2. Naast deze activiteiten begon ze in 2005 met haar eigen adviesbureau. “Ik was bezig met anderen te leren over adviseren en veranderen, maar zelf werkte ik niet meer als organisatieadviseur. Dat voelde toch een beetje vreemd. Het bijzondere is dat ik, ondanks mijn technische basis, als adviseur vooral actief ben in het maatschappelijk middenveld – onderwijs en zorg – en overheden zoals gemeentes en waterschappen. Ik vind die sectoren het boeiendst, omdat daar de vraagstukken complexer zijn. Bij commerciële bedrijven zijn alle betrokkenen het erover eens dat ‘geld verdienen’ voorop staat. Maar bij bijvoorbeeld een gemeente heeft de burger bepaalde eisen, en ook de Rijksoverheid en alle maatschappelijke partners hebben een eigen insteek, dus de uitdaging is groter om dat allemaal in goede banen te leiden. Dat is moeilijker, maar dat vind ik zoveel leuker!”
Brechtje is door de jaren heen gegroeid in haar rol als organisatieadviseur. Enerzijds door opleidingen te volgen, maar zeker ook door het begeleiden en geven van opleidingen. “In mijn beleving krijg ik al die Sioo-jaren les op het gebied van veranderen en organiseren,” lacht ze. “In al die jaren dat ik anderen begeleidde of opleidde, leerde ik voortdurend bij van collega-docenten en de deelnemers. Zij brengen je nieuwe invalshoeken, elke casus is anders en je wordt voortdurend uitgedaagd. Dus ik leer ook door het meekijken met deelnemers aan trajecten bij Sioo en ik blijf het erg leuk vinden om iedere keer een nieuwe puzzel voorgeschoteld te krijgen. Ik gebruik daarbij het ontwerpdenken, wat gaat over oplossingen zoeken voor multidisciplinaire problemen. Het systeemdenken is daar in de loop der jaren bij gekomen en geeft veel handvatten en taal om op een meervoudige manier naar een vraagstuk te kijken, om in- en uitzoomend te werk te gaan. Dat zijn de twee fundamenten die ik gebruik. Daarnaast heb ik me in verandering altijd beziggehouden met de vraag: Waaróm is iets beter? Als we beslissen om van situatie A naar situatie B te gaan, kan iemand mij dan uitleggen waarom situatie B beter is? Meestal kreeg ik daar weinig antwoord op. In de afgelopen tien, vijftien jaar heb ik daarom zelf antwoorden gezocht en geformuleerd op de vraag: Hoe kun je weten dat de nieuwe organisatie (ontwerp) beter is dan de organisatie die je daarvoor had? Daar heb ik een geheel eigen visie op ontwikkeld, die ik ook heb neergeschreven in meerdere artikelen en in mijn nieuwste boek dat half juni 2024 uitkomt.” [Lees hier meer over haar nieuwste boek ‘Je zal er maar werken. Organiseren begrijpen, organisaties ontwerpen.’, red.]
Hobby’s die het hoofd leegmaken
Maar niet alles in het leven van Brechtje ademt organisatieadvies. Naast haar werk heeft ze een aantal hobby’s waar ze erg verknocht aan is en graag tijd voor vrijhoudt. Dansen en pottenbakken staan daarbij bovenaan haar lijstje. “Dat zijn hobby’s waarbij ik mijn hoofd helemaal leeg kan maken, hoogstens denk ik aan welke glazuur ik wil gebruiken, maar mijn gedachten gaan absoluut niet naar het project waar ik op dat moment aan werk. Dat gebeurt me wel eens ‘s nachts in bed, dan schieten er allerlei dingen door mijn hoofd over de vraagstukken waarmee ik bezig ben en hoewel ik dan slecht slaap heb ik vaak wel goede ideeën. Ik moet ze wel opschrijven om daarna weer te kunnen slapen” lacht ze.
“Wat zou de ultieme uitdaging in jouw vak kunnen zijn?”
Gevraagd naar dé ultieme uitdaging in haar vak, komt Brechtje na even nadenken met een enthousiast idee: werken aan onze democratie. “Dat lijkt me uitermate boeiend. Mijns inziens werkt onze vorm van democratie in de huidige context nog maar matig. Bepaalde instituties zijn niet heel handig georganiseerd, om het even netjes uit te drukken,” lacht ze. “Dus als de Tweede Kamer, provincie of gemeente zou beslissen dat het echt anders moet, dan sta ik te trappelen om daaraan bij te dragen, dat lijkt me geweldig. Het zou zoveel beter kunnen en ik denk dat ik daar best een steentje aan bij kan dragen.”
Het moge duidelijk zijn: “puzzelen” is voor Brechtje een sleutelwoord, bij het ontwikkelen van een ontwerp waarin zo goed mogelijk wordt voldaan aan de eisen van alle betrokken partijen. “Als ik alles uit de kast moet halen om daarin te slagen, en daar echt mijn tanden in kan zetten, dan ben ik in mijn element. Er is wat mij betreft niks leukers en ik hoop dit nog heel lang te kunnen doen.”
Brechtje Kessener is de laatste jaren vooral actief als docent en leerbegeleider in de Sioo Winter/Summerschool Systeemdenken in de praktijk en in de Sioo Workshop Organisatiekunde 2.
Het nieuwe boek van Brechtje ‘Je zal er maar werken. Organiseren begrijpen, organisaties ontwerpen.’ zal ook gebruikt gaan worden in de Workshop Organisatiekunde 2.
Meer informatie over de Workshop Organisatiekunde 2: Deze workshop is gericht op leidinggevenden, kwartiermakers en adviseurs die direct betrokken zijn bij uitdagingen van hun organisatie. Waarom gaan de dingen binnen jouw organisatie altijd zoals ze gaan? Op welke manier blijft ‘gedoe’ steeds terugkomen en door wat wordt het in stand gehouden? Je wil beter begrijpen hoe de ’grondplaat’ van jouw organisatie en haar relatie met de omgeving eruitziet. Pas als je die ontrafeld hebt, weet je echt wát je moet veranderen om het geheel in beweging te krijgen.
Meer informatie over de Winter/Summerschool Systeemdenken in de praktijk: Wil je je tijdens een inspirerende week verder ontwikkelen op het gebied van systeemdenken, dan is de Winter/Summerschool Systeemdenken in de praktijk misschien ook iets voor jou. Alles hangt met alles samen. Voor iedere organisatieprofessional die al tot het besef is gekomen dat veranderingen niet lineair te plannen zijn, is systeemdenken een uitkomst: gebeurtenissen vinden plaats binnen een grotere context en staan niet op zichzelf. De ‘systeemweek’ is een inspirerende, intensieve, leerzame en toch ook ontspannen week voor iedereen die professioneel werkt met en aan organisaties.
In ‘De Smaakmakers van Sioo’ geven we de vele partners en docenten uit ons netwerk een gezicht door hen het hemd van het lijf te vragen over hun kennis, ervaring, inspiratiebronnen én band met Sioo. Dit keer spreken we met Brechtje Kessener die al 24 jaar met Sioo verbonden is. Hoog tijd dus voor een moment van reflectie.
Hoewel Brechtje’s wieg in Amsterdam stond, verhuisde het gezin al snel naar het Noord-Brabantse Helmond, waar Brechtje opgroeide en als kind haar eerste puzzels in elkaar zette. En dat blijft ze haar hele verdere leven doen, en hoe complexer de uitdaging, hoe leuker ze het vindt.
Koffiezetapparaten zijn saai
Omdat Brechtje houdt van uitdagingen en het leuk vindt om iets te creëren, koos ze voor een studie Industrieel Ontwerpen aan de TU in Delft. Maar tijdens die studie merkte ze dat ze niet zo geïnteresseerd was in ‘dingen’. “Toen we de opdracht kregen om een koffiezetapparaat te ontwerpen, was mijn eerste gedachte: Maar daar zijn er al tienduizend van! Waarom nog eentje? Ik vond mensen interessanter dan de spullenboel. Ik wilde liever aan de slag met de vraag wat een organisatie nodig heeft om zo’n koffiezetapparaat te kunnen maken dan met het koffiezetapparaat zelf.”
Brechtje maakte haar studie wel af, mede dankzij de mogelijkheid van haar afstudeerbegeleider zich te mogen richten op het proces in de organisatie, wat later innovatiemanagement is gaan heten. Na het behalen van haar diploma ging ze aan de slag bij Philips Consumer Electronics als productmanager in de New Business Group. “Ik was pas de vierde werknemer in die gloednieuwe afdeling, die een nieuwe product/dienstcombinatie in de markt wilde zetten. Naast het ontwikkelen van de product/dienst combinatie was ook veel aandacht nodig voor het ontwikkelen en groeien van de organisatie zelf. Ook hier merkte Brechtje dat ze het vormgeven van de organisatie leuker vond dan het ontwerpen van tastbare objecten. Toen Philips besliste om de afdeling op te doeken wegens andere prioriteiten, moest Brechtje beslissen of ze wilde aanblijven als productmanager of een andere richting uit wilde. Die keuze was snel gemaakt.
Organisatiepuzzels zijn boeiend
“Begin jaren negentig ben ik dus op zoek gegaan naar werk als organisatieadviseur, omdat ik uit dat soort puzzelwerk toch echt de meeste voldoening haalde. Ik heb toen eerst bij twee kleine adviesbureaus gewerkt, waar ik een gevarieerd klantenbestand adviseerde bij hun beleidsontwikkeling, innovatietrajecten en organisatieverandering. Dat was best wel spannend. In die tijd heb ik zelf bij Sioo een opleiding gevolgd. Want als techneut kon ik wel wat extra kennis gebruiken over hoe mensen leren en organisaties veranderen. Die opleiding heeft toen veel indruk op me gemaakt. Dus toen ik enige tijd later een vacature zag om bij Sioo te gaan werken, heb ik geen moment geaarzeld. Ik vond het de ideale plek om te leren over het leren van mensen en het veranderen van organisaties.
Een kwarteeuw verbonden aan Sioo
In 2001 ging Brechtje dus aan de slag bij Sioo, en tot vandaag is die verbondenheid gebleven. Van 2001 tot 2014 was ze bij Sioo in vaste dienst, en vervulde ze allerlei verschillende rollen als projectmanager, leermanager, programmamanager, intervisiebegeleider en docent. De laatste jaren is ze vooral actief als docent en leerbegeleider in de Sioo Winter/Summerschool Systeemdenken in de praktijk en in de Sioo Workshop Organisatiekunde 2. Naast deze activiteiten begon ze in 2005 met haar eigen adviesbureau. “Ik was bezig met anderen te leren over adviseren en veranderen, maar zelf werkte ik niet meer als organisatieadviseur. Dat voelde toch een beetje vreemd. Het bijzondere is dat ik, ondanks mijn technische basis, als adviseur vooral actief ben in het maatschappelijk middenveld – onderwijs en zorg – en overheden zoals gemeentes en waterschappen. Ik vind die sectoren het boeiendst, omdat daar de vraagstukken complexer zijn. Bij commerciële bedrijven zijn alle betrokkenen het erover eens dat ‘geld verdienen’ voorop staat. Maar bij bijvoorbeeld een gemeente heeft de burger bepaalde eisen, en ook de Rijksoverheid en alle maatschappelijke partners hebben een eigen insteek, dus de uitdaging is groter om dat allemaal in goede banen te leiden. Dat is moeilijker, maar dat vind ik zoveel leuker!”
Brechtje is door de jaren heen gegroeid in haar rol als organisatieadviseur. Enerzijds door opleidingen te volgen, maar zeker ook door het begeleiden en geven van opleidingen. “In mijn beleving krijg ik al die Sioo-jaren les op het gebied van veranderen en organiseren,” lacht ze. “In al die jaren dat ik anderen begeleidde of opleidde, leerde ik voortdurend bij van collega-docenten en de deelnemers. Zij brengen je nieuwe invalshoeken, elke casus is anders en je wordt voortdurend uitgedaagd. Dus ik leer ook door het meekijken met deelnemers aan trajecten bij Sioo en ik blijf het erg leuk vinden om iedere keer een nieuwe puzzel voorgeschoteld te krijgen. Ik gebruik daarbij het ontwerpdenken, wat gaat over oplossingen zoeken voor multidisciplinaire problemen. Het systeemdenken is daar in de loop der jaren bij gekomen en geeft veel handvatten en taal om op een meervoudige manier naar een vraagstuk te kijken, om in- en uitzoomend te werk te gaan. Dat zijn de twee fundamenten die ik gebruik. Daarnaast heb ik me in verandering altijd beziggehouden met de vraag: Waaróm is iets beter? Als we beslissen om van situatie A naar situatie B te gaan, kan iemand mij dan uitleggen waarom situatie B beter is? Meestal kreeg ik daar weinig antwoord op. In de afgelopen tien, vijftien jaar heb ik daarom zelf antwoorden gezocht en geformuleerd op de vraag: Hoe kun je weten dat de nieuwe organisatie (ontwerp) beter is dan de organisatie die je daarvoor had? Daar heb ik een geheel eigen visie op ontwikkeld, die ik ook heb neergeschreven in meerdere artikelen en in mijn nieuwste boek dat half juni 2024 uitkomt.” [Lees hier meer over haar nieuwste boek ‘Je zal er maar werken. Organiseren begrijpen, organisaties ontwerpen.’, red.]
Hobby’s die het hoofd leegmaken
Maar niet alles in het leven van Brechtje ademt organisatieadvies. Naast haar werk heeft ze een aantal hobby’s waar ze erg verknocht aan is en graag tijd voor vrijhoudt. Dansen en pottenbakken staan daarbij bovenaan haar lijstje. “Dat zijn hobby’s waarbij ik mijn hoofd helemaal leeg kan maken, hoogstens denk ik aan welke glazuur ik wil gebruiken, maar mijn gedachten gaan absoluut niet naar het project waar ik op dat moment aan werk. Dat gebeurt me wel eens ‘s nachts in bed, dan schieten er allerlei dingen door mijn hoofd over de vraagstukken waarmee ik bezig ben en hoewel ik dan slecht slaap heb ik vaak wel goede ideeën. Ik moet ze wel opschrijven om daarna weer te kunnen slapen” lacht ze.
“Wat zou de ultieme uitdaging in jouw vak kunnen zijn?”
Gevraagd naar dé ultieme uitdaging in haar vak, komt Brechtje na even nadenken met een enthousiast idee: werken aan onze democratie. “Dat lijkt me uitermate boeiend. Mijns inziens werkt onze vorm van democratie in de huidige context nog maar matig. Bepaalde instituties zijn niet heel handig georganiseerd, om het even netjes uit te drukken,” lacht ze. “Dus als de Tweede Kamer, provincie of gemeente zou beslissen dat het echt anders moet, dan sta ik te trappelen om daaraan bij te dragen, dat lijkt me geweldig. Het zou zoveel beter kunnen en ik denk dat ik daar best een steentje aan bij kan dragen.”
Het moge duidelijk zijn: “puzzelen” is voor Brechtje een sleutelwoord, bij het ontwikkelen van een ontwerp waarin zo goed mogelijk wordt voldaan aan de eisen van alle betrokken partijen. “Als ik alles uit de kast moet halen om daarin te slagen, en daar echt mijn tanden in kan zetten, dan ben ik in mijn element. Er is wat mij betreft niks leukers en ik hoop dit nog heel lang te kunnen doen.”
Brechtje Kessener is de laatste jaren vooral actief als docent en leerbegeleider in de Sioo Winter/Summerschool Systeemdenken in de praktijk en in de Sioo Workshop Organisatiekunde 2.
Het nieuwe boek van Brechtje ‘Je zal er maar werken. Organiseren begrijpen, organisaties ontwerpen.’ zal ook gebruikt gaan worden in de Workshop Organisatiekunde 2.
Meer informatie over de Workshop Organisatiekunde 2: Deze workshop is gericht op leidinggevenden, kwartiermakers en adviseurs die direct betrokken zijn bij uitdagingen van hun organisatie. Waarom gaan de dingen binnen jouw organisatie altijd zoals ze gaan? Op welke manier blijft ‘gedoe’ steeds terugkomen en door wat wordt het in stand gehouden? Je wil beter begrijpen hoe de ’grondplaat’ van jouw organisatie en haar relatie met de omgeving eruitziet. Pas als je die ontrafeld hebt, weet je echt wát je moet veranderen om het geheel in beweging te krijgen.
Meer informatie over de Winter/Summerschool Systeemdenken in de praktijk: Wil je je tijdens een inspirerende week verder ontwikkelen op het gebied van systeemdenken, dan is de Winter/Summerschool Systeemdenken in de praktijk misschien ook iets voor jou. Alles hangt met alles samen. Voor iedere organisatieprofessional die al tot het besef is gekomen dat veranderingen niet lineair te plannen zijn, is systeemdenken een uitkomst: gebeurtenissen vinden plaats binnen een grotere context en staan niet op zichzelf. De ‘systeemweek’ is een inspirerende, intensieve, leerzame en toch ook ontspannen week voor iedereen die professioneel werkt met en aan organisaties.